52 / 68
TTMD DERGİSİ
MART - NİSAN 2016
50
MAKALE
ise 4000 ton/gün değerine yaklaşmıştır. 2010’da 1.025.000
tonu evsel atık olmak üzere 1.100.000 ton katı atık tesiste top-
lanmıştır [4].
Tesis düzenli bir depolama sahası olarak planlanıp inşa edilmiş
olmasına karşın, işletmede ve idari sorunlar yüzünden bazı
problemler yaşamıştır. Tesiste sorunlu konular, özellikle gaz
toplama ve sızıntı suyu toplama sistemleri ile ilgilidir. Özellikle
eski lotlar olmak üzere alanın birçok bölümünde, etkin gaz
toplama bacaları (yeterli derinlik ve yakınlıkta) kurulama-
mıştır. Bu nedenle, depo gazı alanın eski lotlarında verimli bir
şekilde toplanamamaktadır. İdari ve işletmede gerçekleştirilen
iyileştirmelerle 2007 yılında alanın yeni lotlarında daha iyi gaz
toplama sistemi kurulmuştur [4] [11]. 1992 – 2013 yıllarındaki
sahada depolanan katı atık miktarları Şekil 1’de verilmiştir.
Atık bileşimi ise 2008 ve 2009 yıllarının ortalaması ile elde
edilmiştir (Tablo 1).
Tablo 1: Sahadaki atığın bileşimi (2008-2009)
Atık Türü
Bileşim (%)
Mutfak atığı
44.42
Kağıt
7.46
Karton
4.57
Plastik
7.73
Cam
5.18
Metal
1.09
KEEE
0.10
Tehlikeli atık
0.43
Bahçe atığı
2.91
Diğer yanmayan
6.45
Diğer yanan
10.67
Diğer
0.50
Kül ve ince (<1 cm)
8.49
2.2. Depo Gazı Modelleri
Depo gazı ya da metan oluşumunu tahmin etmek için kullanılan
modeller, atığın bileşimi (organik madde veya karbon içeriği),
biyolojik bozunabilirlik ve bozunma kinetiğine dayanır. Depo
gazı oluşumunu tahmin etmek için pek çok yaklaşım mevcut
olup bu yaklaşımların kinetik eşitlikleri temelde iki kısımdan
oluşur: (1) toplam depo gazı / metan potansiyeli (depolama
alanı ömrü boyunca oluşabilecek nihai gaz miktarı) ve (2) bu
potansiyelin zaman içinde nasıl açığa çıkacağını tanımlayan
f(t)
fonksiyonu.
f(t)
fonksiyonu, sıfırıncı derece ya da pek çok
modelde olduğu gibi birinci derece ayrışma reaksiyonudur.
Depo gazı modellerinin çoğu bozunma sırasında tüm atık
kütlesinin tek bir faz olduğunu eşit oranda bozunduğunu kabul
eder; bu modeller tek-fazlı modeller olarak isimlendirilir. Bazı
depo gazı modelleri ise atık malzemenin hızlı, orta ve yavaş
bozunma hızlarında farklı üç kısımdan oluştuğunu kabul eder;
bu modeller ise çok-fazlı modellerdir. Bu çalışmada, Harmandalı
Depolama Sahası’ndaki potansiyel depo gazı miktarının tahmini
için Tabasaran–Rettenberger, TNO, LandGEM ve Multi-phase
Model (Afvalzorg) modelleri kullanılmıştır.
Tabasaran–Rettenberger modeli
, belli bir süre içinde
üretilen toplam gaz miktarını tanımlar; ve karbon bozunumunu
birinci derece parçalanma yaklaşımına benzetim yoluyla ifade
eder (Eşitlik 1). Modelde kullanılan eşitlik çamurun anaerobik
çürümesi için geliştirilen ilişkidir. Çamur çürütmede hücre sen-
tezi için kullanılan substrat kısmı sıcaklıkla değiştiğinden model
eşitliği sıcaklık için bir düzeltme içerir [5].
(1)
G
t
=1.868∙C
org
∙(0.014∙T+0.28)∙
(
1-10
-k∙t
)
∙M
t
T
: Sıcaklık (°C)
C
org
: Çöpteki organik karbon (kg OC/ton atık)
Şekil 1: Yıllara göre sahada depolanan atık miktarları